उशिरा मान्सूनमुळे पुणे जिल्ह्यातील कडधान्य पेरणी धोक्यात आली आहे

पुणे : नैऋत्य मोसमी पावसाच्या विलंबाने पुणे जिल्ह्यातील शेतकरी आणि कृषी अधिकाऱ्यांमध्ये चिंता वाढली आहे, हिरवे हरभरा (मूग) आणि काळा हरभरा (उडीद) या प्रमुख कडधान्य पिकांच्या पेरणीवर 13 तालुक्यांमध्ये परिणाम होण्याची शक्यता आहे.कृषी विभागाच्या अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, दोन्ही पिकांसाठी पेरणीची वेळ जूनच्या पहिल्या तीन आठवड्यांपर्यंत मर्यादित आहे आणि पुरेसा पाऊस न पडल्याने या हंगामात लागवडीखालील क्षेत्र लक्षणीयरीत्या कमी होऊ शकते.“आमच्याकडे जिल्ह्यात हरभऱ्याच्या लागवडीखाली सुमारे 10,000 हेक्टर सरासरी क्षेत्र आहे आणि काळ्या हरभऱ्याच्या लागवडीखाली सुमारे 2,000 हेक्टर क्षेत्र आहे. पावसाला उशीर झाल्यामुळे आम्हाला यावर्षी सरासरी पेरणी क्षेत्र गाठता येणार नाही,” असे जिल्हा कृषी अधिकारी संजय काचोळे यांनी TOI ला सांगितले.पुणे जिल्ह्यात खरीपाचे सरासरी पेरणी क्षेत्र सुमारे दोन लाख हेक्टर आहे. सुमारे ६०,००० हेक्टर क्षेत्र व्यापलेले भात हे प्रमुख पीक राहिले आहे, त्यानंतर सोयाबीन, कडधान्ये आणि इतर पावसावर आधारित पिके आहेत. शेतकऱ्यांसाठी शेताची तयारी आणि पेरणीची कामे सुरू करण्यासाठी वेळेवर मान्सूनचा पाऊस महत्त्वाचा आहे.कृषी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, काही शेतकऱ्यांनी जमिनीची प्राथमिक तयारी पूर्ण केली असली तरी, बहुतांश शेतकऱ्यांनी पेरणीपूर्वी कायम पावसाची प्रतीक्षा केली आहे. जर मान्सून आणखी आठवडाभर लांबला, तर अनेक शेतकरी एकतर कडधान्याखालील क्षेत्र कमी करू शकतात किंवा हंगामात नंतर पेरल्या जाणाऱ्या पर्यायी पिकांकडे वळू शकतात.अनिश्चित हवामानामुळे जिल्हाभरातील शेतकऱ्यांनी चिंता व्यक्त केली आहे.“पहिल्या चांगल्या पावसानंतर आम्ही साधारणपणे जूनच्या दुसऱ्या आठवड्यात हरभऱ्याची पेरणी सुरू करतो. या वर्षी शेतात कोरडेच आहेत. जर पाऊस लवकर आला नाही, तर आम्हाला डाळीची लागवड पूर्णपणे सोडून द्यावी लागेल,” असे इंदापूर तहसीलचे शेतकरी शंकर जाधव यांनी सांगितले.बारामती येथील सुनीता पवार या आणखी एका शेतकऱ्याने सांगितले की, विलंबाचा थेट परिणाम शेतीच्या उत्पन्नावर होऊ शकतो. “हरभरा हे कमी कालावधीचे पीक आहे आणि ते लवकर परतावा देते. पेरणीचा कालावधी गमावणे म्हणजे उत्पन्नाचा एक महत्त्वाचा स्रोत गमावणे. आम्ही दररोज हवामानाच्या अंदाजावर बारकाईने लक्ष ठेवून आहोत,” ती म्हणाली.कृषी तज्ज्ञांनी सांगितले की, उशीरा पेरणीमुळे केवळ एकरी उत्पादन कमी होत नाही, तर कमी वाढीचा कालावधी आणि हंगामाच्या उत्तरार्धात कीड आणि रोगांचा धोका वाढल्याने पीक उत्पादकतेवरही परिणाम होतो.अधिका-यांनी शेतकऱ्यांना सल्ला दिला आहे की, एकाकी मान्सूनपूर्व सरींवर आधारित पेरणीसाठी घाई करू नका आणि त्याऐवजी योग्य उगवण सुनिश्चित करण्यासाठी जमिनीतील पुरेशा ओलाव्याची प्रतीक्षा करा. विभाग पावसाच्या नमुन्यांचे निरीक्षण करत आहे आणि मान्सूनला आणखी विलंब झाल्यास आकस्मिक पीक योजना तयार करत आहे.काचोळे म्हणाले, “जून महिन्याच्या दुसऱ्या सहामाहीत प्रवेश करत असल्याने, जिल्ह्याच्या खरीप हंगामाचे रक्षण करण्यासाठी आणि डाळींच्या उत्पादनात होणारे नुकसान टाळण्यासाठी आम्ही येत्या काही दिवसांत मोठ्या प्रमाणावर पावसाची अपेक्षा करत आहोत.”गतवर्षी जिल्ह्यात जूनमध्ये पुरेसा पाऊस झाला होता. प्रत्यक्षात पेरणीची कामे सुरू करण्यासाठी शेतकऱ्यांना काही कोरडे दिवस वाट पाहावी लागली. या हंगामात मात्र याच्या विपरीत परिस्थिती असल्याचे कृषी अधिकाऱ्यांनी सांगितले.“खरीप हंगामाव्यतिरिक्त, भाजीपाला लागवडीतही मोठी घसरण होण्याचा धोका आहे. तसे झाल्यास भाजीपाल्याच्या किमती सामान्य ग्राहकांच्या आवाक्याबाहेर वाढू शकतात. त्यामुळे अशी गंभीर परिस्थिती टाळण्यासाठी वेळेवर पाऊस होणे आवश्यक आहे,” असे कृषी विभागातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले.