जुन्नरमधील महाच्या पहिल्या बिबट्या सफारी पार्कची केंद्राने साफसफाई केली

पुणे : भारताच्या केंद्रीय प्राणीसंग्रहालय प्राधिकरणाने (CZA) पुणे जिल्ह्यातील जुन्नर तालुक्यात महाराष्ट्रातील पहिल्या बिबट्या सफारी पार्कला मान्यता दिली आहे, जी वन्यजीव संरक्षणाच्या दिशेने एक महत्त्वपूर्ण पाऊल आहे.जुन्नर वनविभागाने प्रस्तावित केलेला आणि एक वर्षाहून अधिक काळ मंजुरी प्रलंबित असलेला हा प्रकल्प पुण्यापासून सुमारे 120 किमी अंतरावर असलेल्या आंबेगाव गावात साकारला जाणार आहे.राज्य सरकारने या प्रकल्पासाठी 2024 मध्ये आधीच 80 कोटी रुपये मंजूर केले होते, केवळ वन्यजीव संवर्धन उपक्रम म्हणून त्याचे महत्त्व अधोरेखित केले नाही तर देशातील सर्वाधिक बिबट्या-वस्तीच्या लँडस्केपपैकी एकामध्ये सतत मानवी-बिबट्या संघर्षाला सामोरे जाण्यासाठी एक धोरण म्हणूनही.प्रस्तावित उद्यान 48 हेक्टरमध्ये पसरलेले असेल आणि त्यांच्या नैसर्गिक अधिवासाचे अनुकरण करण्यासाठी डिझाइन केलेल्या मोठ्या खुल्या आवारात 12 बिबट्या असतील. ताडोबा सारख्या व्याघ्र प्रकल्पात चालणाऱ्या वाहनांप्रमाणेच खास डिझाईन केलेल्या वाहनांमध्ये पर्यटकांना मार्गदर्शक सफारी टूरवर नेले जाईल.“आम्ही प्रकल्पासाठी जमीन आधीच ओळखली आहे आणि सफारी सुविधेच्या डिझाइनसह बहुतेक प्राथमिक काम पूर्ण केले आहे,” जुन्नर विभागाच्या सहाय्यक वनसंरक्षक स्मिता राजहंस यांनी सांगितले. TOI.त्या म्हणाल्या, “सुविधेमध्ये बिबट्यांसाठी फीडिंग झोन आणि खुल्या निवासस्थानांची नियुक्ती केली जाईल. आम्ही बांधकाम सुरू करण्यासाठी लवकरच निविदा काढू. हा प्रकल्प वर्षानुवर्षे प्रलंबित असल्याने, आम्ही ते लवकरात लवकर पूर्ण करण्यास उत्सुक आहोत.”राजहंस म्हणाले की सफारीचा उद्देश पर्यटनाच्या पलीकडे आहे.“प्रकल्पाच्या सर्वात महत्त्वाच्या पैलूंपैकी एक म्हणजे नागरिकांना बिबट्याचे वर्तन समजण्यास मदत करणे आणि वन्यजीवांसोबत राहण्याबद्दल जागरूकता निर्माण करणे. यामुळे जुन्नर भागातील पर्यटन आणि रोजगाराच्या संधींनाही मोठी चालना मिळेल,” ती पुढे म्हणाली.या विभागात जुन्नर, आंबेगाव, शिरूर आणि खेड या तालुक्यांचा समावेश होतो. देशातील बिबट्यांची सर्वाधिक घनता असलेला हा प्रदेश ओळखला जातो. मानव आणि बिबट्या यांच्यात वारंवार होणाऱ्या चकमकी, विशेषत: कृषी क्षेत्र आणि गावांमध्ये, वन अधिकाऱ्यांसाठी सहअस्तित्व हे एक मोठे आव्हान बनले आहे.स्थानिक रहिवाशांनी या प्रकल्पाचे स्वागत केले आहे आणि आशा व्यक्त केली आहे की यामुळे आर्थिक संधी आणि वन्यजीव संवर्धनाबाबत अधिक जागरूकता येईल.“जुन्नर पूर्वीपासूनच शिवनेरी किल्ला आणि धार्मिक पर्यटनासाठी प्रसिद्ध आहे. बिबट्या सफारीमुळे पर्यटकांची एक नवीन श्रेणी आकर्षित होईल आणि स्थानिक तरुणांना रोजगार मिळेल,” असे शेतकरी आणि आंबेगावचे रहिवासी संतोष भोर यांनी सांगितले.जुन्नरजवळील आणखी एक रहिवासी आणि होमस्टे ऑपरेटर सुनीता खेडकर म्हणाल्या, “महाराष्ट्राबाहेरील अनेकांना आपल्या प्रदेशात वन्यजीवांचा इतका समृद्ध वारसा आहे हे माहीत नाही. योग्य प्रकारे व्यवस्थापन केल्यास हा प्रकल्प गावकऱ्यांसाठी शाश्वत उपजीविका निर्माण करू शकेल.”जागतिक स्तरावर, वन्यजीव सफारी पार्क आणि संवर्धन राखीव क्षेत्रे स्थानिक आर्थिक लाभ निर्माण करताना मानव-वन्यजीव संघर्ष कमी करण्यासाठी साधने म्हणून वाढत्या प्रमाणात वापरली जात आहेत.दक्षिण आफ्रिका, केनिया, नामिबिया आणि युरोपच्या काही भागांनी यशस्वीरित्या वन्यजीव-आधारित पर्यटन मॉडेल विकसित केले आहेत जे स्थानिक समुदायांना संवर्धनाच्या प्रयत्नांमध्ये सहभागी होण्यासाठी प्रोत्साहन देतात.“अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की जेव्हा स्थानिक लोकसंख्येला पर्यटन, रोजगार आणि पायाभूत सुविधांच्या विकासाद्वारे वन्यजीव संरक्षणातून आर्थिक लाभ मिळतात, तेव्हा वन्यजीवांबद्दलची सहनशीलता अनेकदा वाढते, ज्यामुळे संघर्ष कमी होतो,” असे जुन्नरमधील अनेक वर्षांचा अनुभव असलेल्या वन्यजीव तज्ञाने सांगितले.महाराष्ट्रातील पहिली बिबट्या सफारी ही संवर्धन, लोकशिक्षण आणि समुदायाच्या सहभागाचा समतोल साधण्यासाठी आदर्श ठरू शकेल, असा विश्वास तज्ज्ञांच्या एका वर्गाला आहे.“जर प्रभावीपणे अंमलबजावणी केली तर, हा प्रकल्प मानव आणि भारतातील सर्वात अनुकूल मोठ्या मांजरींपैकी एक यांच्यातील सहअस्तित्वासाठी एक शाश्वत फ्रेमवर्क देऊ शकेल,” असे जुन्नरचे स्थानिक पत्रकार आणि कार्यकर्ते सिद्धार्थ कसबे म्हणाले.