कुटुंब नियोजनाची जबाबदारी अजूनही महिलांवर आहे, पुरुषांनी निवड रद्द केली आहे, डॉक्टरांचे म्हणणे | पुणे बातम्या

पुणे : महाराष्ट्रात कुटुंबनियोजन हा पुरुषांचा पर्याय आहे, पण महिलांसाठी हा एक हतबल आणि वेदनादायक निर्णय आहे. पुरुष नसबंदी जलद, सुरक्षित आणि कमी आक्रमक असली तरी, नसबंदीमध्ये एक तीव्र आणि सतत लिंग अंतर उघड करताना, सामाजिक निकष महिलांवर गर्भनिरोधक जबाबदारी टाकतात.राज्याच्या कुटुंब कल्याण विभागाच्या सहाय्यक संचालक डॉ. राजश्री ढवळे म्हणाल्या, “आपण पुरुषप्रधान समाजात राहतो आणि कुटुंब नियोजनाचा भार आपोआपच स्त्रीवर पडतो.”पुरुषांचा गैरसमज आहे की पुरुष नसबंदीमुळे त्यांच्या लैंगिक कार्यक्षमतेवर परिणाम होतो आणि सामर्थ्य कमी होते, ती म्हणाली. “आम्ही सरकारी रुग्णालये आणि प्रसूती केंद्रांमध्ये विविध मोहिमा राबवतो आणि नवीन वडिलांना ही प्रक्रिया पार पाडण्यासाठी आणि चुकीची माहिती स्पष्ट करण्यासाठी लक्ष्य करतो, परंतु ते नकार देतात. प्रसूतीदरम्यान स्त्रिया ट्यूबक्टोमी करतात कारण त्यामुळे ते सोपे आणि वेळेची बचत होते,” ढवळे म्हणाले.भारतातील स्त्री आणि पुरुष नसबंदीमधील विषमता ही वैद्यकीयपेक्षा प्रामुख्याने सामाजिक आहे, असे डॉ. हृषिकेश पै, सल्लागार स्त्रीरोगतज्ज्ञ आणि मुंबईतील लीलावती हॉस्पिटलचे IVF विशेषज्ञ म्हणाले. “नसबंदीचा पुरुषत्व, लैंगिक कार्यक्षमतेवर किंवा शारीरिक शक्तीवर परिणाम होतो असा एक व्यापक गैरसमज अजूनही आहे. या समजुती वैज्ञानिकदृष्ट्या चुकीच्या आहेत, परंतु निर्णय घेण्यावर प्रभाव टाकत आहेत,” तो पुढे म्हणाला.वैद्यकीय तज्ज्ञांनी जोर दिला की दोन्ही प्रक्रिया शारीरिक ओझ्यामध्ये समतुल्य नाहीत. “ट्यूबेक्टॉमी ही पोटातील आंतरीक शस्त्रक्रिया आहे. जरी ती सुरक्षित असली तरी तिला भूल द्यावी लागते आणि त्यात रक्तस्त्राव, संसर्ग, जखमेच्या समस्या आणि ओटीपोटात दुखण्याचे धोके आहेत. बरे होण्यास काही आठवडे लागू शकतात,” डॉ मीनाक्षी दिंडे, सूर्या मदर अँड चाइल्ड सुपर स्पेशालिटी हॉस्पिटलच्या OBGY सल्लागार म्हणाल्या. “नसबंदी उदरपोकळीच्या बाहेर कार्य करत असताना, सामान्यतः स्थानिक भूल अंतर्गत केली जाते आणि पुनर्प्राप्ती सामान्यत: काही दिवस असते. याचा टेस्टोस्टेरॉन, इरेक्शन, स्खलन किंवा लैंगिक इच्छा प्रभावित होत नाही.”डॉ संतोष सिदीद, विभाग प्रमुख, प्रसूती आणि स्त्रीरोग, नोबल हॉस्पिटल्स अँड रिसर्च सेंटर, म्हणाले, “अनेक वेळा, स्त्रिया ट्यूबक्टोमीला प्राधान्य देतात कारण त्यांना त्यांच्या पुरुष जोडीदारासोबत काहीतरी चूक होण्याची भीती असते. जेव्हा शस्त्रक्रियेचा प्रश्न येतो तेव्हा त्यांना स्वतःचा त्याग करायचा असतो.”सिदीद म्हणाले की, सर्जनच्या दृष्टीकोनातून, नसबंदी ही ट्यूबक्टोमीपेक्षा अधिक क्लिष्ट असते आणि जेव्हा सार्वजनिक आरोग्य सेवा उपक्रमांचा विचार केला जातो तेव्हा या कार्यक्रमांवर त्याचा प्रभाव पडतो. “स्टिचलेस शस्त्रक्रियेसाठी विशिष्ट प्रशिक्षण आवश्यक आहे. नसबंदीसाठी विशेष उपकरणे आवश्यक आहेत, ट्यूबक्टोमीच्या तुलनेत मोबदला खूपच कमी आहे आणि थंड हंगामात प्रक्रिया करणे कठीण आहे. ट्यूबक्टोमीच्या बाबतीत, नियमित साधनांची आवश्यकता असते आणि ते वर्षभर केले जाऊ शकते. ट्युबेक्टॉमीनंतर झटपट परिणाम दिसून येतात, तर पुरुषांना वीर्य विश्लेषणानंतर काही आठवड्यांनंतर निर्जंतुक घोषित केले जाते.”पुरुष नसबंदी करणाऱ्या प्रत्येक पुरुषाला सरकार प्रोत्साहन म्हणून रु. 1,500 ऑफर करते, परंतु अधिकारी मान्य करतात की केवळ आर्थिक मदत सामाजिक कलंकाचा प्रतिकार करण्यात अपयशी ठरते.जोपर्यंत सामाजिक दृष्टीकोन आणि आरोग्य-प्रणाली प्राधान्यक्रम बदलत नाहीत, तोपर्यंत शस्त्रक्रिया गर्भनिरोधकांचा भार महिलांवर असमान प्रमाणात पडत राहील. पै म्हणाले, “महिलांवर पुनरावृत्तीच्या पुनरुत्पादक शस्त्रक्रियांचा दीर्घकालीन परिणाम कमी लेखू नये. अनेक महिलांना सिझेरियन विभाग, स्त्रीरोग प्रक्रिया आणि अखेरीस नसबंदी करावी लागू शकते, ज्यामुळे त्यांच्या एकत्रित शस्त्रक्रियेचा भार वाढतो. प्रत्येक शस्त्रक्रियेमध्ये संसर्ग, रक्तस्त्राव, चिकटपणा आणि मानसिक तणावाचा काही धोका असतो.“